Ang madalas na sabihin tungkol sa absentee voting: KUNG sa Pilipinas nga sobra sobra ang dayaan eh nandito na tayong lahat, siguradong mas matindi ang dayaan kung nasa abroad. Kapag sinundan natin ang linyang ito, walang absentee voting law na maaaring ipasa ang Kongreso!
Pero, mga opening lines lang naman nila daw iyon bilang pagpapaalala na dapat talagang seryosohin ang paglalagay ng mekanismo para mabawasan o malimitahan ang dayaan at panloloko sa absentee voting system, mapreserba ang secrecy, integrity and sanctity of the electoral exercise and the ballot.
ANO ang mga posibleng mekanismo/ sistema para pangalagaan ang balota?
Pagbibigay pahintulot na magtalaga (to allow to designate) ng mga watchers ng mga political parties para bantayan ang absentee voting process simula sa simula hanggang sa pagbibilangan;
Sa aplikasyon para sa rehistro kung hindi personal, magkaroon ng panunumpa sa dulo ng application form ang aplikante na ang mga impormasyong ipinagkaloob niya ay tumpak sang ayon sa pagkaalam niya. Na kung mapapatunayang nagbigay siya ng maling impormasyon ay may nakalaang parusa sa kanya. Tapos pirmado niya ang deklarasyong ito.
Sa pag-aapply pa rin sa rehistrasyon at para na rin sa absentee voting -- maaaring may testigo na kapwa Pilipino para magpatotoo na ang taong nag rerehistro ay siya mismo. Ang isa pang paraan ay legal/formal authentication mula sa embahada kung puedeng pumunta ng personal ang tao o kung hindi ay puede sa notaryo publiko sa bansa na iyon, pero mahal ito ay hindi ito popular na mungkahi sa bahagi ng mga NGOs, kasi parang pahirap din sa mga absentee voters.
Sa absentee ballot na ipapadala ng COMELEC at ibabalik din, puedeng may mga security markings na gawin para masigurado na ang tumanggap ay ang botante at bumoto ay ang botante.
Kung ang bilangan ay sa Maynila sa araw ng eleksyon sa Pilipinas, pagkatapos magsara ng mga presinto ng botohan, dapat makarating ang balota ng absentee voter sa tanggapan ng COMELEC sa Maynila tatlong araw (3 days) bago ang halalan sa Pilipinas.
Magbuo ng mga citizens’ arm ala-NAMFREL para bantayan ang halalan.
Hikayatin ang mga grupong internasyonal na magpadala ng election observers; o mag-organisa ng election monitoring teams.
SA PANGKALAHATAN, ang karapatang bumoto ay isang batayang karapatan ng LAHAT ng mamamayang Pilipino nang walang pagtatangi base sa estado sa buhay, trabaho, kasarian, relihiyon at lugar na kinaroroon. Ang pag-aabroad, na sa kadalasan naman ay isang pwersahang option sa maraming kababayan natin, ay hindi dapat maging dahilan ng pagkawala ng karapatang ito.
SUBALIT atin ding tatandaan, hindi nakalagay sa isang pilak na plato ang ating mga karapatang pantao. Ang mga ITO ay ating ipinaglalaban.